Bünyan'da Yağmur Yağdırma Adetleri: Udu Gezdirme, Çömçe Gelin ve Arap Kızı

Bünyan'da eskiden yağmur yağdırmak için "udu" gezdirilirdi. Udu nedir? Udu, aslında çocukların ve gençlerin yaptığı insan savı (insana benzer) bir maketin adıdır. İki tahtayı artı şekline getirirler, üzerine yoşuh (eski) elbiselerden giydirirler. Başı belli olsun diye orta kısma çaput sararlar. Başına da bir şapka ya da kasket konur. Aynı bostan korkuluğu gibi ya da cadı gibi...al sana udu... Niye cadı gibi? Bazen de uduya karamık çalısından süpürge yapılır yanına konurdu. İki çocuk kollarından tutar udunun. Diğer çocuklar arkada, başlarlar udu tekerlemesini söylemeye:

Udu udu gördün mü

Uduya selam verdin mi

Udu kapıdan geçerken

Bir dolu yağmur verdin mi

****

Ekincinin tarlasına

Koramaz'ın kuyusuna

Ver Allah'ım ver

Bir dolu yağmur

Nasıl olurdu bilmem ama daha udu gezdirirken yağmur yağmaya başlardı. Yağmur yağmaya başlayınca bu kez çocuklar ev ev gezip bahşiş toplamaya başlarlar. Un, bulgur, yağ... Ne bulurlarsa bahşiş olarak alacaklar ve topluca yemek yiyecekler.

Bahşiş toplarken bakın nasıl istekte bulunurlar:

Çömçe gelin ne ister
Birazcık yağ ister
Yağ olmazsa bal olsun
Yağmurunuz bol olsun

***

Yağ yağ yağmur
Teknede hamur
Tarlada çamur
Ver Allah’ım ver
Sulu sulu yağmur

Bu yağmur gezmelerinin bir de korkutucu unsuru vardır: Arap kızı... Çünkü o yağmur gezinitisine çıkmış olan çocukları pencereden seyretmektedir. Aslında seyreden kimse yoktur. Çocuklar bütün pencerelere bakarlar ama "arap kızı"nı göremezler. Tekerlemesi şöyledir:

Yağmur yağıyor

Seller akıyor

Arap kızı camdan bakıyor.

Çocuklar, yardımsever bir kadının daveti ile eve alınır. Topladıkları bulgurdan güzel bir bulgur pilavı yapılır, çocuklar afiyetle yerler. Eğer ceviz, kuru üzüm, kavurga falan da verilmişse keyifleri daha da yerine gelir.

S.Burhanettin Akbaş, Bünyan ve Yöresi Halk Edebiyatı, Folklor ve Etnografyası, Kayseri, 1994

*Udu adeti Eski Türk inanışları ile ilgilidir ve Türkler "Yada Taşı" dedikleri bir taşın yağmur yağdırdığına inanırlardı. Yada kelimesi Bünyan'da udu biçimine dönüşmüştür.