İnceleme Tarihi : Temmuz 2006
Yeri : Kayseri ili, Bünyan ilçesi, Büyük Bü-
rüngüz Kasabası meydanında bulunmaktadır.
Bugünkü durumu : Sağlam ve ibadete
açıktır.
Tarihi :
Plan ve mimari özellikleri : Yapı çeşitli
dönemlerde yapılmış eklerle genişletilmiştir.
Günümüzde dört bölümden oluşan yapının ilk
bölümü olan ve doğu taraftaki dikdörtgen mekanlı yazlık mescit H.988-990/M.1580-1582
yılında yapılmıştır. Yazlık mescidin batısındaki
türbe ve kışlık mescit ise H.996/M.1587 yılında yazlık mescide eklenmiştir. Bu yapıların kuzey cephesine H.1151/M.1738 yılında mutfak
eklenmiştir. Mutfak ile kışlık mescid kısmının
batı duvarı arasında kalan bölüm ikisi kuzey
diğer ikisi de batı cephede olmak üzere dört
sivri kemere sahip bir giriş mekanına dönüştü-
rülmüştür. Kışlık bölümün kuzey dış duvarının
ortasına yakın bir yere yerleştirilen ve bir Zülfikar motifiyle ikiye ayrılan kitabe panosunda
H.998/M.1589 tarihi okunmaktadır. Mutfağın
kuzey duvarları sağırdır. Bu cephede mutfağın
duvarından daha yüksek tutulan yazlık bölü-
mün saçak kısmının bir bölümü, alttaki pano ve
kitabeyi üstten çerçeveleyerek bir niş tepeliği
oluşturacak şekilde yukarıya taşırılmıştır. Bu
tepeliğin yüzeyi alt-üst geçme yapan zencirek
motifiyle bezenmiştir. Süsleme kuşağının altında silme kuşağı yer alır. Silme kuşağının hemen
altında da yapının inşa kitabesi bulunmaktadır.
İnşa kitabesinin altında üç sıra profilli silme ile
çerçevelenmiş pano içinde köşelerde sürahiler
içinde çiçek kabartmaları gözlenirken, içteki panoda yatay, dikey ve diagonal çizgilerin
oluşturduğu geometrik kompozisyonlu bezemeler yer alır.
Güney cephede iki kademelidir. Doğudaki
yazlık mescidin cephesi daha içeridedir. Her iki
kısmın yüksekliği eşittir. Yazlık mescidin güney
duvarının üst bölümünün ortasına bir pencere
açılmıştır. Bu pencerenin üzeri kuzey yönde olduğu gibi alttaki panoyu üstten çerçeveleyecek
şekilde bir niş tepeliği oluşturularak yukarı ta-
şırılmıştır. Bu tepeliğin yüzeyi alt üst geçme yapan zercerekle süslenmiştir. Bu tepeliğin hemen
altında iki sıra profilli silme kuşağı gözlenmektedir. Silme kuşağının altındaki pencerenin lento
taşının yüzeyi lale, karanfil, sümbül gibi bitkisel
çiçek motifleriyle bezenmiştir. Lento taşında ayrıca geometrik bezemeler de görülmektedir.
Türbenin güney duvarında da, profilli saçak
kısmının yaklaşık 20 cm. altında dikdörtgen bir
pano yer almaktadır. Pano yüzeyinde bir dal
üzerine yerleştirilmiş çiçeklerden üstte olanları
lale, dallarında ise sümbül betimlenmiştir. Panonun yanlarına simetrik olarak birer adet gülbezek kabartılmıştır.
Yapının doğu cephesi de iki kademeli olup
mutfak kısmı daha içeride kalmıştır. Bu cephede mutfak ile yazlık bölümün güneyine kaydırılan dikdörtgen pencerelerle hareketlendirilmiştir. Caminin batı cephesi de iki kademelidir.
Kuzeyde bulunan mutfak daha içeridedir. Mutfak ile kışlık mescid kısmının duvarları arasında
kalan bölüm, 1974 yılında yapılan bir onarım
sırasında giriş koridoruna dönüştürülmüştür. Bu
cephede dört adet pencere yer almaktadır. Bunlardan bir tenesi türbeyi, ikisi kışlık mescit bölü-
münü ve bir tanesi de mutfağı aydınlatmaktadır.
Minarenin hemen güneyinde bulunan ve türbeyi aydınlatan dikdörtgen pencere iki sıra profilli
silmeyle çerçevelenmiştir. Bu pencerenin atkı
taşında köşelerde simetrik olarak sümbüller ve
orta kısmı kabartma olarak üç adet lale çiçeğiyle
bezenmiştir. Mutfağın batı dış duvarının ortasındaki dikdörtgen pencerenin lento taşı üzerinde
bulunan üç satırlık kitabe sülüs hatla yazılmış
olup H.1151/M.1738 tarihini taşımaktadır. Batı
cephede bulunan minare sonradan yapılmıştır.
Yazlık mescit bölümündeki kitabeden caminin
Ali Bey bin Hasan tarafından inşa ettirilmiş olduğu anlaşılmaktadır.
Caminin kışlık kısmına yakın zamanda yapı-
lan giriş koridorunun güney duvarının doğusuna kaydırılan basık kemerli kapıdan girilmektedir. 9.80x6.70 m. ölçülerindeki harim mekanı
altı sivri kemerle takviye edilmiş beşik tonozla
örtülmüştür. Bu mekan batı cepheye açılmış iki
adet pencereyle aydınlatılmıştır. Pencerelerin
alt kısımları merdiven şeklinde düzenlenmiş-
tir. Mihrabın olduğu güney duvarda, duvarın
alt köşesinden aşlayarak merdiven basamağı
ritmiyle devam eden ve mihrabı çerçeveleyerek diğer duvara bağlanan yarım daire profilli
silme kuşağı dikkati çeker. Mihrap nişi altı cephelidir ve yedi sıra mukarnas dizisinden oluşan
kavsarayla örtülmüştür. Yanlardan kum saati
biçimli başlık ve kaidelere sahip sütuncelerle
sınırlandırılmıştır. Mihrap kavsarasının alınlı-
ğında rumi ve palmetlerden oluşan bitkisel bezemeyle süslenmiştir. Bezeme alçak kabartma
olarak yapılmıştır.
Türbeye, kışlık bölümün güney cephesinin
doğu köşesine kaydırılan düz lentolu bir kapı-
dan girilmektedir. 6.62x5.73m.ölçülerindeki bu
mekanın üzeri güney kuzey doğrultuda atılan
dört sivri kemerle takviye edilmiş beşik tonozla
örtülüdür. Türbenin aydınlatılması batı cephesine açılan bir adet dikdörtgen boyutlu pencereyle sağlanmıştır. Pencerenin alt kısmı basamak şeklinde düzenlenmiştir. Türbenin içinde
üçü batıda, ikişer tanesi de güney ve kuzeyde
olmak üzere değişik ölçülerde toplam yedi
adet niş görülmektedir. Nişlerin üzeri sivri ve
basık kemerlerle örtülüdür. Sade olan mihrap,
dört sıra mukarnas kavsaralı olup ikiz kaval
silmeyle çerçevelenmiştir. Türbe içindeki iki
taş sandukada herhangi bir yazı veya süsleme
bulunmaz.
Kışlık mescidin kuzeydoğu köşesinde bulunan ve iki sıra profilli silmeyle çerçevelenen
basık kemerli kapıdan mutfağa geçilmektedir.
6.00x4.70 m.ölçülerindeki bu mekanın üzeri
güney-kuzey doğrultuda atılmış dört takviye
kemerli beşik tonozla örtülmüştür. Doğu ve
batı duvarlarının ortasına açılan dikdörtgen bi-
çimli birer pencere bu mekanın aydınlanmasını sağlamaktadır. Mutfak mekanının batı ve
güney duvarlarında birer adet doğu duvarında
iki adet niş görülmektedir.
Yazlık mescide, kışlık mescidin doğu duvarı-
nın kuzeyine kaydırılmış basık kemerli kapıdan
geçilmektedir. 14.75x7.88 m.ölçülerindeki mekan, doğu-batı doğrultuda atılan dokuz takviye
kemerli beşik tonozla örtülmüştür. Bu takviye
kemerlerinin yüzeyleri yakın bir tarihte boyanmıştır. Yapı biri mihrabın üzerinde, diğeri doğu
duvarın güney köşesine kaydırılmış dikdörtgen
pencerelerle aydınlatılmaya çalışılmıştır. Mihrap, iki sıra kaval silmeyle çerçevelenmiş olup
beş sıra mukarnastan oluşan bir kavsaraya sahiptir. Mihrabın iki yanında birer adet niş yer
almaktadır. Yazlık mescidin duvarında bulunan
kitabeden burasının 1582 yılında Hasan oğlu
Ali Bey tarafından yaptırıldığı öğrenilmiştir.
Güneybatı köşedeki minber taştan yapılmıştır.
Süslemesi : Yapının dış duvarlarındaki çe-
şitli panolar içinde lale, karanfil, sümbül gibi
tabi çiçek kabartmalarının yanı sıra birbiriyle
kesişen çizgilerin oluşturduğu geometrik bezeme yer almaktadır.
Malzeme ve teknik : Yapının tamamında
düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır.
Kitabesi : Yapının değişik mekanlarında
farklı tarihler veren kitabeler bulunmaktadır.
Bunlara göre yapının yazlık mescidi 1582 yı-
lında, kışlık mescit 1587, mutfak bölümü de
1738 yılında yapılmıştır.
Tarihlendirme : Aslında bir yapılar topluluğu olan yapıların 16. ile 18.yüzyıllar arasında
yapılmış oldukları kabul edilebilir.
Kaynakça:
Mustafa Denktaş, “Kayseri-Büyük Bürüngüz Köyü’ndeki Türk Anıtları”, Vakıflar Dergisi, S.27, (1998), s.161-190.
Yorumlar
Yorum Gönder